Sunday, May 7, 2017
Dünya Değerler Araştırması 2010 2014 Türkiye Verileri Analizi
Dünya Değerler Araştırması 2010 2014 Türkiye Verileri Analizi
Farkl? ülkelerde ve toplumlarda ya?ayan bireylerin ve genel olarak halklar?n de?erlerini ve inançlar?n? saptamaya çal??an ve 1981 y?l?ndan beri yakla??k olarak 100 ülkede düzenli olarak yap?lan dünyan?n en kapsaml? sosyal ara?t?rma projesi olan Dünya De?erler Ara?t?rmas?[1] (World Values Survey), Ronald Inglehart gibi de?erli bilimadamlar?nca dizayn edilen ve yönetilen çok önemli bir ara?t?rmad?r. Ara?t?rman?n Türkiye aya??n? ise Bahçe?ehir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Y?lmaz Esmer yönetmektedir.[2] Ara?t?rma kapsam?nda, her sene ve 5 senelik zaman dilimleri boyunca, bir ülkede ya?ayan insanlar?n de?er yarg?lar?, inançlar? ve “öteki” olarak kabul edilen farkl? sosyal gruplara ve ki?ilere yönelik yakla??mlar? ölçülmekte ve bu sayede o toplumdaki ho?görü ve demokrasi düzeyi saptanmaya çal???lmaktad?r.
Ara?t?rmaya yön veren ki?ilerden ve önemli bir Kar??la?t?rmal? Politika Profesörü olan Ronald Inglehart ve Christian Welzel, bu proje ba?lam?nda, kendi adlar?yla an?lan bir dünya kültür haritas? da geli?tirmi?lerdir. Inglehart-Welzel dünya kültür haritas? (Inglehart–Welzel cultural map of the world)[3], dünyadaki toplumlar? geleneksel-laik ve ya?amsal de?erler-kendini ifade etme de?erleri ekseninde incelemekte ve s?ralamaktad?r. Kabaca bir de?erlendirme yapmak gerekirse; geleneksel de?erleri (traditional values) a??r basan toplumlarda aile ve dini konular çok daha önemli durumdayken, “öteki” olarak adland?r?lan gruplara yönelik de daha sert bir bak?? aç?s? söz konusudur. Laik-ak?lc? e?ilimleri (secular-rational values) a??r basan toplumlarda ise, din ve aile konular? daha önemsiz ve farkl? olanlara yönelik daha ho?görülü bir bak?? aç?s? hâkimdir. Benzer ?ekilde, sosyoekonomik aç?dan geli?memi? ülkelerde ya?amlar de?erler (survival values) ön plandayken, geli?mi? ülkelerde -bu gibi de?erlerin rahatl?kla kar??lanmas?n?n da do?al bir sonucu olarak- kendini ifade etmeye yönelik de?erler (self-expression values) çok daha önemlidir. Bu haritaya göre; Japonya, Tayvan ve Hong Kong gibi Konfüçyüs gelene?inden beslenen ülkeler ve ?sveç, Norveç ve Almanya gibi Protestan H?ristiyan nüfusun a??r bast??? ülkeler en seküler toplumlar olarak dikkat çekerken, ?slam medeniyeti ülkelerinin ço?u, baz? Orta ve Güney Amerika ülkeleri (El Salvador, Porto Riko, Kolombiya, Venezuela) ve baz? Afrika ülkeleri (Gana, Tanzanya) seküler dü?üncenin en zay?f oldu?u ülkeler konumundad?rlar. Türkiye ise, ?slam medeniyetinin bir parças? olarak de?erlendirildi?i bu çal??mada, ?ran ve ?ili’nin biraz üzerinde ve oldukça geleneksel ve dini bir toplum olarak de?erlendirilmi?tir. Haritaya ya?amsal de?erler ve kendini ifade etmeye yönelik de?erler aç?s?ndan bak?ld???nda ise; ?skandinav ülkeleri, di?er Protestan nüfus a??rl?kl? Avrupa ülkeleri ve birinci dil olarak ?ngilizce konu?ulan dünyan?n parças? olan devletlerin (ABD, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Birle?ik Krall?k) kendini ifade etme de?erleri aç?s?ndan en geli?mi? ve liberal ülkeler olduklar?, ?slam medeniyeti ülkeleri ve Ortodoks H?ristiyan dünyan?n ise bu aç?dan oldukça geride kald?klar? görülmektedir. Türkiye, bu konuda biraz daha iyi durumda olup, Katolik Avrupa ülkelerine (örne?in Polonya) hayli yak?n durumdad?r.
Inglehart-Welzel dünya kültür haritas? (2010)
2010-2014 y?llar? aras?nda 5 y?ll?k bir zaman diliminde toplanan veri setlerine dayal? olarak aç?klanan son ve “6. dalga” olarak adland?r?lan Dünya De?erler Ara?t?rmas? raporunda, Türkiye ad?na önemli say?labilecek bulgular ise ?öyledir[1]:
Ø Aile, Türkiye toplumunda yüzde 95,4 gibi inan?lmaz yüksek bir oranda önem görmektedir.
Ø Arkada?lar, Türkiye toplumunda yüzde 58 gibi ortalama üzerinde bir oranda önem görmektedir.
Ø Türkiye toplumu için “bo? zaman” halen daha bir lüks gibi alg?lanmaktad?r. Nitekim “bo? zaman” konusunu çok önemli bulanlar?n oran? yaln?zca yüzde 41,9’dur.
Ø Siyaset (politika), Türkiye toplumu için o kadar da önemli de?ildir. Siyaseti çok önemli bulanlar?n oran? yaln?zca yüzde 16,1’dir. Bu da, Türkiye toplumunun asl?nda politize bir yap?s?n?n bulunmad???n?n somut bir ispat?d?r.
Ø Türkiye toplumunda i? konusu çok önemlidir. Yüzde 49,6’l?k oranla, Türkiye halk?, i? konusunu “çok önemli” olarak de?erlendirmektedir.
Ø Din olgusu, yüzde 68,1 gibi oldukça yüksek bir oranla Türkiye halk? için çok önemli bir konu durumundad?r. Aile ile birlikte din konusundaki bu inan?lmaz yüksek oran, Türkiye toplumunun a??r? muhafazakâr bir yap?da oldu?unu göstermektedir.
Ø Türkiye toplumu san?ld??? kadar mutsuz de?ildir. Halk?n yüzde 37,5’i kendisini “çok mutlu” olarak de?erlendirirken, yüzde 46,3’lük geni? bir kesim de kendisini “mutlu” olarak saymaktad?r.
Ø Türkiye’de sa?l?k konusunda kendisini çok iyi hissedenlerin oran? yaln?zca 18,8’dir. Buna kar??n, yüzde 47,6’l?k geni? bir nüfus dilimi sa?l?k aç?s?ndan kendisini “iyi” hissetmektedir.
Ø Türkiye’de kendisini tamamen “memnun” hissedenlerin oran? sadece yüzde 14’dür. Bu, oldukça dü?ük bir oran olarak görülebilir. Ancak tamamen “memnuniyetsiz” olanlar?n oran? da yaln?zca 2,2’dir.
Ø Türkiye toplumunun insanlara güveni de oldukça dü?üktür. Halk?n yaln?zca 11,6’s? ço?u insana güvenilebilece?ini dü?ünürken, yüzde 82,9’luk büyük ço?unluk, di?er insanlarla etkile?ime geçerken çok dikkatli olunmas? gerekti?ini dü?ünmektedir.
Ø Türkiye toplumunun yüzde 97,3’ü bir dini inanç ya da dini gruba aktif olarak mensuptur. Bu, yine çok yüksek bir orand?r ve Türkiye’de insanlar?n yayg?n ?ekilde dindar olduklar?n? ya da en az?ndan öyle gözükmeye çal??t?klar?n? göstermektedir.
Ø Türkiye’de halk?n yüzde 95,5’i bir spor faaliyetine/kulübüne dâhil de?ildir. Bu, inan?lmaz dü?ük bir orand?r.
Ø Türkiye’de halk?n yüzde 96,6’s? herhangi bir sanat grubuna/faaliyetine dâhil de?ildir. Bu da, ortalaman?n çok alt?nda bir kat?l?md?r.
Ø Türkiye’de halk?n yüzde 97,4’ü bir sendikan?n üyesi de?ildir. Dolay?s?yla, Türkiye toplumu ayn? zamanda örgütsüz bir toplumdur.
Ø Halk?n yüzde 94,9’u Türkiye’de bir partiye -aktif olarak- üye de?ildir. Bu da, örgütsüz toplum tezini do?rulayan bir veridir.
Ø Türkiye’de insanlar?n ne tip kom?u istemedikleri konusuna gelirsek, en çok istenmeyen kom?u tipleri ?öyle s?ralanabilir: uyu?turucu ba??ml?lar? (yüzde 93,3), e?cinseller (yüzde 85,4), yo?un alkol kullananlar (yüzde 83,3), A?DS hastalar? (yüzde 74,9) ve evli olmay?p beraber ya?ayan çiftler (yüzde 65,4). Buna kar??n, farkl? ?rktan olanlara, göçmenlere ve yabanc? i?çilere, farkl? dinden olanlara ve farkl? bir dil konu?anlara kom?u olmamak konusunda Türkiye toplumu son y?llarda epey ilerlemi? ve liberale yak?n bir özellik göstermeye ba?lam??t?r.
Ø Türkiye toplumunda ataerkil ve maço özellikler de halen daha bask?nd?r. Örne?in, halk?n yüzde 47,1’i için kad?n?n kocas?ndan fazla para kazan?yor olmas? bir sorundur. ??sizli?in artt??? durumlarda erkeklerin istihdam için öncelikle tercih edilmesi gerekti?ini savunanlar da yüzde 59,4’tür. Annenin çal??t??? durumlarda çocuklar?n ac? çekece?i görü?üne de yüzde 18 yo?un, yüzde 47,9 oran?nda da ola?an düzeyde destek vard?r (toplamda yüzde 65,9). Erkeklerin kad?nlardan siyaseten daha ba?ar?l? oldu?u görü?üne de yüzde 32 yo?un destek, yüzde 36 da destek vard?r (toplamda yüzde 68). Erkeklerin i? ya?am?nda kad?nlardan daha ba?ar?l? oldu?u görü?üne ise yüzde 23,4 yo?un destek, yüzde 40,7 de destek vard?r (toplamda yüzde 64,1).
Ø Türkiye’de insanlar?n yüzde 68,4’ü evlili?i di?er medeni hallere tercih etmektedir. Bu kadar aileci bir toplum için, bu oran dü?ük bile say?labilir.
Ø Türkiye’de halk?n 63,5’i daha yüksek ekonomik büyüme oranlar? ve daha iyi ekonomik imkânlar istemektedir. Ülkenin daha güvenli olmas?n? öncelikle dü?ünenlerin oran? ise sadece yüzde 20,8’dir.
Ara?t?rmada bunun gibi daha onlarca farkl? veri bulunmaktad?r. Bunlar? alt alta s?ralay?p bir de?erlendirme yapmak gerekirse, ?u sonuçlara kolayl?kla ula??labilir:
ü Türkiye halk?, çok geleneksel ve a??r? muhafazakâr bir halkt?r. Özellikle aile konusundaki a??r? önem, dünyada çok az benzeri bulunan ölçüde yüksektir. Dolay?s?yla, Türkiye toplumu ailecidir. Din konusunda da oldukça yüksek oranda bir onaylama olmakla birlikte, bu durum, aile konusundaki kadar yüksek de?ildir.
ü Türkiye toplumu san?lan?n aksine politik bir toplum de?ildir. Toplumda muhafazakâr ve ataerkil de?erler yo?un olmakla birlikte, bunlar politik temelli dü?ünceler de?ildir ve sosyolojik tabanl?d?r.
ü Türkiye’de insanlar?n birbirlerine güveni dü?üktür. Bunun nedeni, devlete duyulan güvensizlik de alakal? olabilir.
ü Türkiye halk?, sanat ve spordan uzak ya?ayan, hayata ba?l?l??? sadece i? ve televizyonla s?n?rl? kalan bir halkt?r. Bu, adeta bir toplumun verimsizle?tirilmesi için özel olarak tasarlanm?? bozuk bir sosyoekonomik düzeni i?aret etmektedir.
ü Türkiye halk?n?n öncelikli olarak istedi?i ekonomik geli?medir. Milliyetçilik ya da ?slamc?l?k, Türkiye halk? için ancak tali unsurlard?r. Türkiye halk?n?n as?l istedi?i, daha iyi ya?amak ve mutlu bir aile hayat? kurabilmektir. Türkiye’de siyaset yapanlar?n da bunu kendilerine temel referans noktas? olarak almalar? gerekmektedir.
ü Türkiye’de halk?n uyu?turucu ve alkol konusunda kat? de?er yarg?lar? vard?r. Ayn? ?ekilde, evlilik öncesi cinsel ili?ki de Türkiye’de halen önemli bir tabu konudur. Buna kar??n, ?rkç?l?k ve göçmen dü?manl??? Türkiye’de çok dü?ük düzeydedir ve Avrupa’ya k?yasla bu ülke halk?n?n baz? aç?lardan çok daha ho?görülü oldu?unu göstermektedir.
ü Türkiye halk? ataerkil bir halkt?r. Kad?nlara kategorik olarak a?a?? bak?lmamakla birlikte, kad?nlar?n ev i?leriyle ve çocuklarla ilgilenmesi görü?ü toplumda epey yayg?nd?r.
Yrd. Doç. Dr. Ozan ÖRMEC?
[1] Resmi web sitesi için; http://www.worldvaluessurvey.org/wvs.jsp. Wikipedia sayfas? için; https://en.wikipedia.org/wiki/World_Values_Survey.
[2] http://www.worldvaluessurvey.org/WVSParticipants.jsp?INID=44.
[3] Bak?n?z; https://en.wikipedia.org/wiki/Inglehart%E2%80%93Welzel_cultural_map_of_the_world.
[4] Buradan tüm verilere ula??labilir; http://www.worldvaluessurvey.org/WVSOnline.jsp.
Available link for download
